Czego szukasz?


Kategorie


Dotknij Kultury

Prof. Jerzy Bralczyk - wywiad z Ireneuszem Białkiem / Źródło: YouTube

Dotknij Kultury

Jak opisywać niepełnosprawność? O kulturze języka

31 maja 2016

Określenia opisujące niepełnosprawność mogą być krzywdzące. Zobacz, jakich określeń używać, a jakich unikać.

 

Czy wiecie, jak nieprzyjemne mogą być dla osób niepełnosprawnych określenia opisujące niepełnosprawność, których bezwiednie w języku polskim wciąż używamy, np. kaleka, inwalida, ułomność?

Projekt darelearning.eu powstał z myślą o wszystkich, którzy chcą być empatyczni w stosunku do największej mniejszości w każdym społeczeństwie, czyli do osób niepełnosprawnych.

Czy wiecie, jak negatywny, dyskryminujący i stygmatyzujący ładunek mają te określenia?

Czy wiecie, skąd one pochodzą, jaką mają etymologię, dlaczego ich używamy i dlaczego powinniśmy przestać ich używać?

I wreszcie, czy wiecie, jak można te negatywne określenia zastąpić językiem nowoczesnym i nikogo nieurażającym?

Jeśli odpowiedzi na wszystkie powyższe pytania brzmią „nie” lub „nie wiem”, zachęcamy do zapoznania się ze stroną darelearning.eu. Jest to projekt Działu ds. Osób Niepełnosprawnych przy Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie przygotowany z myślą o wszystkich, którzy nie tyle chcą być politycznie poprawni, ile chcą być rozumiejący, myślący i empatyczni w stosunku do największej mniejszości w każdym społeczeństwie, czyli do osób niepełnosprawnych.

Strona dedykowana jest zwłaszcza grupom opiniotwórczym – nauczycielom, dziennikarzom, przedsiębiorcom i urzędnikom każdego szczebla.

Żadna mniejszość społeczna nie chce być obrażana, choćby poprzez wypowiadane w stosunku do jej członków określenia i zbitki wyrazów. Dokonała się już lub dokonuje reforma polszczyzny w stosunku do wielu takich mniejszości. Mamy jednak wrażenie, że najwolniej proces ten toczy się w przypadku osób niepełnosprawnych. Mamy nadzieję, że strona darelearning.eu może się przyczynić do jego przyspieszenia i zrozumienia, dlaczego postulat zmiany języka jest ważny, także w kontekście doświadczeń innych krajów.

W 2006 r. w trakcie konferencji „Osoby niepełnosprawne w społeczeństwie wiedzy” UJ zaprezentował rozmowę z prof. Jerzym Bralczykiem o polszczyźnie w kontekście niepełnosprawności. Rozmowa ta w postaci materiału filmowego dostępna jest poniżej.

Prof. Jerzy Bralczyk –  językoznawca, polonista, specjalista w zakresie języka mediów, polityki i reklamy. Wykłada na Uniwersytecie Warszawskim i w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej. Wiceprzewodniczący Rady Języka Polskiego. Autor wielu książek i artykułów o języku publicznym.

Pod spodem publikujemy negatywne i pozytywne terminy opisujące osoby niepełnosprawne i niepełnosprawność.

Terminy etykietyzujące Terminy prawidłowe
Inwalidztwo, kalectwo, ułomność, niesprawność, defekt, deficyt, uszkodzenie, wada, brak Niepełnosprawność
Kaleka, inwalida Osoba niepełnosprawna, osoba z niepełnosprawnością
Niepełnosprawni Osoby niepełnosprawne, osoby z niepełnosprawnością
Ślepy, ociemniały, niedowidzący Osoba niewidoma, osoba słabowidząca
Głuchoniemy, głuchol, niedosłyszący Osoba niesłysząca/głucha, osoba słabosłysząca
Kulawy, ułomny, chromy Osoba niepełnosprawna ruchowo/ mająca trudności z poruszaniem się
Wózek inwalidzki Wózek
Inwalida na wózku Użytkownik wózka
Przykuty do wózka Poruszający się na wózku
Opóźniony, upośledzony Osoba z niepełnosprawnością intelektualną
Psychol, psychopata, paranoik, świr, wariat Osoba chora psychicznie
Schizofrenik, schiziol Osoba chora na schizofrenię
Epileptyk Osoba z epilepsją (chorująca na epilepsję)
Autystyk Osoba z autyzmem
Down Osoba z zespołem Downa
Spastyk Osoba z niepełnosprawnością ruchową/mająca trudności z poruszaniem się
Cukrzyk Osoba z cukrzycą (chorująca na cukrzycę)
Dziecko/osoba specjalnej troski Dziecko/osoba niepełnosprawna
Pokrzywdzony przez los Osoba niepełnosprawna
Dyslektyk Osoba z dysleksją

 

Źródło: materiały Działu ds. Osób Niepełnosprawnych, darelearning.eu

Z myślą o osobach niepełnosprawnych powstał projekt Dotknij Kultury. Kolejna, 5. edycja odbędzie się 10 czerwca na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zachęcamy do zapoznania się z programem wydarzenia.

mk
Author

mk

<p>Redakcja</p>